Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmelik’te muhtemel değişiklikler ve rekabet

Rekabet Kurumu’nun, Kanun’un 27. maddesi kapsamında rekabet hukuku ile ilgili mevzuatta yapılması gerekli değişiklikler konusunda doğrudan veya Bakanlığın talebi üzerine görüş bildirme yetkisi vardır. Bu doğrultuda, Rekabet Kurumu 26 Kasım 2015 tarihinde EPDK tarafından yayımlanarak kamuoyunun görüşüne sunulan “Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmelikte (LUY) Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik Taslağı” için değerlendirmelerde bulundu.

6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanun’un 14. maddesinde “Lisanssız yürütülebilecek faaliyetler” başlığı altında ürettiği enerjinin tamamını iletim veya dağıtım sistemine vermeden kullanan, üretimi ve tüketimi aynı ölçüm noktasında olan, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesislerinin lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğünden muaf olarak elektrik üretebileceği düzenlenmiş. Bu düzenlemeye paralel olarak da LUY’un 17. maddesinde lisanssız üretim yapan gerçek ve tüzel kişilerin kendi ihtiyaçlarını karşılamak için üretim yapmalarının esas olduğu hüküm altına alınmış. Fakat uygulamada kendisi tüketmek üzere enerji ihtiyacı duymayan tesislerin de lisanssız olarak elektrik üretebilmelerine izin verilmiş ve bu lisanssız üretim ile birlikte teşvik mekanizmasına dâhil olup, sabit fiyatlı alım garantisinden de (feed-in tariff) yararlanmalarının önü açılmış.

Bu uygulama bazı tartışmaları beraberinde getirmiş. Özellikle yenilenebilir enerji kaynaklarından olan güneş ve rüzgar enerjisi için lisans başvurularındaki usule ilişkin zorluklar ve lisans alma maliyetleri bu tartışmalara ciddi bir boyut kazandırmış. Ayrıca, lisanssız üretim ile ilgili başvuru ve bağlantı süreçlerinin kendi sorumluluğuna verildiği dağıtım şirketleri tarafından lisanssız üretim için ayrılan bağlantı kapasitesinin aynı ekonomik bütünlük içinde yer alan şirketlere tahsis edilmesi ve sabit fiyat garantili teşvik mekanizmasından yararlanarak üretim şirketlerine sunulan garantili fiyatlar ile gün öncesi spot piyasalarında verilen fiyatlar arasındaki makasın gittikçe açılması bazı endişelerin doğmasına neden olmuş ve LUY’da değişiklikler yapılması kaçınılmaz hale gelmiş.

Rozvodòa Varín

Rozvodòa Varín

Taslak değişiklik kapsamında öncelikle bağlantı esaslarına ilişkin 6. maddeye yeni bir fıkra eklenmek sureti ile her bir trafo merkezinde; herhangi bir gerçek veya tüzel kişiye ve söz konusu gerçek veya tüzel kişinin doğrudan veya dolaylı olarak ortak olduğu tüzel kişilere, tüketim tesisi sayısına bakılmaksızın yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisleri için en fazla 1 MW tahsis yapılacağı düzenlemesi getirilmiş.

6446 sayılı Kanunun 14. maddesinin ikinci fıkrasında Bakanlar Kurulu tarafından rekabetin gelişmesi, iletim ve dağıtım sistemlerinin teknik yeterliliği ve arz güvenliğinin temini ilkeleri çerçevesinde lisanssız faaliyette bulunabilecek yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesislerinin kurulu güç üst sınırını kaynak bazında beş katına kadar artırılabileceği belirtilmiş idi ve bu enerji santrallerinin aynı zamanda sabit fiyat alım garantisinden de 5346 sayılı Kanun’un “Muafiyetli üretim” başlıklı 6/A maddesi doğrultusunda on yıl süre ile yararlanabilmesi söz konusu. Ayrıca 6/B maddesi kapsamında da üretim tesislerinde kullanılan mekanik ve/veya elektro-mekanik aksamın yurt içinde imal edilmiş olması halinde 5 yıl süre ile ilave teşvik imkanı var.

Yeni fıkralar eklenmesi öngörülen bir diğer madde ise “Diğer hükümler” başlığını taşıyan 31. madde. Eklenen fıkralar lisanssız üretim yapmak isteyen şirketlerin başvurularının değerlendirilmesi süreci hakkında. Bu doğrultuda taslak değişiklikte, söz konusu Yönetmelik kapsamında kurulması planlanan üretim tesisine ilişkin yapılan başvuru tarihinden, başvuruya konu üretim tesislerinin tamamının geçici kabulü yapılana kadar pay devri yapılamayacağı ve pay devri yapılabildiği zaman ise ilgili şebeke işletmecisine pay devri işlemi gerçekleşmeden bir ay önce bilgi verilmesi ve pay devir işleminden sonra en geç on işgünü içinde de pay devri sonrasına ilişkin nihai ortaklık yapısını gösterir bilgi ve belgelerin yine ilgili şebeke temsilcisine ilgili tüzel kişi tarafından sunulması gerektiği düzenlenmiş.

Aynı maddede getirilen bir diğer fıkrada ise kimlerin lisanssız üretim faaliyetinde bulunamayacağı düzenlenmiş. Bu fıkraya göre lisanssız üretim faaliyetinde bulunamayacak kişiler; dağıtım ve görevli tedarik şirketlerinin doğrudan ve dolaylı ortakları, dağıtım ve görevli tedarik şirketleri ile bu tüzel kişilerin doğrudan ve dolaylı ortaklarında istihdam edilen kişiler, bir de bu iki grup içerisindeki gerçek ve tüzel kişilerin doğrudan ve dolaylı olarak ortak olduğu tüzel kişiler.

Rekabet Kurumu, değişiklik taslağına ilişkin verdiği görüşte, değişiklikler ile birlikte dağıtım şirketlerinin kendileri ile aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer alan şirketler lehine ayrımcılık yapmasının ve rakip teşebbüslerin lisanssız üretim pazarına girişlerini engelleyici faaliyette bulunmasının engellenmek istendiğini ve bu nedenle dağıtım şirketlerinin objektif davranmasının sağlanması için dağıtım ve onunla aynı bütünlük içinde yer alan şirketlerin ve bu şirketlerin çalışanlarının da lisanssız üretim faaliyetlerinde bulanamayacağının düzenlendiğini belirtmiş. Dolayısı ile yapılan değişiklikler Rekabet Kurumu tarafından olumlu olarak karşılanmış ve düzenlemeyi bölgelerinde hakim durumda olan dağıtım şirketlerinin lisanssız elektrik üretimi yapmak isteyen teşebbüslere karşı başta ayrımcılık olmak üzere çeşitli rekabeti kısıtlayıcı eylem ve işlemlerde bulunmasının önüne geçilmeye çalışılması olarak değerlendirilmiş.

Rekabet Kurumu’nun değindiği bir diğer husus ise, lisanssız elektrik üretimi başvurularının değerlendirmede merkezi role sahip olan dağıtım şirketlerinin konuya ilişkin eylemlerinin denetlenmesine yönelik herhangi bir hüküm bulunmadığı ve bununla birlikte dağıtım şirketlerinin lisanssız elektrik üretimine ilişkin işlemlerinin denetimine yönelik bir düzenlemenin getirilmesi gerektiği. Bu kapsamda lisanssız üretim için yapılan bir bağlantı talebinin reddedilmesi gibi bir durumda da başvuru konusu bölgenin bağlantı sorunları ve başvuru süreci ile ilgili aksaklıkların, diğer yatırımcılarla şeffaf bir şekilde paylaşılması gerektiği de ayrıca belirtilmiş.

Kurum’un başvurunun değerlendirilmesi sürecine ilişkin belirttiği bir diğer husus ise, başvuruları ve bağlantı taleplerini değerlendiren Komisyonun uygulamada dağıtım şirketlerinin personelinden oluşması sebebi ile Komisyonca yapılan değerlendirmelerin şeffaf ve objektif olma kıstaslarını karşılamada sorun yaratabileceği. Bu nedenle başvuruları değerlendiren Komisyonun, bağımsız ve tarafsız değerlendirmelerde bulunmasını sağlayacak bir şekilde, dağıtım şirketi ve aynı ekonomik bütünlük içinde yer alan şirketlerin personellerinin ağırlıklı olarak yer almadığı bir yapıya kavuşturulması gerektiği de son olarak belirtilmiş.

Taslak değişiklikte halihazırda lisanssız üretim faaliyetinde bulunan şirketlerin durumunun ne olacağına ilişkin ise bir düzenleme bulunmamakta. Getirilmesi planlanan 1 MW sınırı öncesinde imzalanmış olan bağlantı anlaşmalarının şirketler açısından müktesep hak oluşturma ihtimali düşünülerek geçici bir hüküm getirilmesi uygun olabilir. Böylece ortaya çıkabilecek hukuki ihtilaflarında önüne geçilmiş olunur. Bu şekilde bir geçici hüküm konulup konulmayacağı, taslağın olduğu gibi kabul edilip edilmeyeceği veya değişiklikler olup olmayacağı Kurul kararının ardından netleşecek. Bu noktada karar, lisanssız üretim faaliyeti ile alakadar olan tüm paydaşlar tarafından merakla beklenmekte.

Yararlanılan Kaynaklar:

1.Lisanssız Mevzuat Değişikliği Hakkında Rekabet Kurumu Görüşü

2.Draft Regulation Amending Regulation on the Unlicensed Electricity Generation on the Electricity Market

3.Şahin Ardıyok, Tolga Turan, “Draft Amendments Might Hinder Un-licensed Power Generation”, Mondaq, 21 December 2015.

Reklamlar