Rekabet Değerlendirmesi Rehberi yayınlandı

Ülkemizde serbest piyasa ekonomisi hızla gelişmekte ve piyasalar giderek daha rekabetçi ve etkin bir yapıya kavuşmakta. Bu süreçte Rekabet Kurumu’na da önemli görevler düşmekte. Kurum, ilgili piyasalarda faaliyet gösteren teşebbüslerin rekabeti kısıtlayıcı davranışları nedeniyle ortaya çıkan geçici piyasa aksaklıklarını ortadan kaldırmanın yanı sıra, yasama ve yürütme organlarının düzenlemeler yoluyla piyasadaki rekabetçi sürece zarar vermesini engellemek bakımından da kilit bir konumda. İşte bu ikinci amaç doğrultusunda, düzenlemelerin etkilerinin sistematik olarak incelenmesini öngören Düzenleyici Etki Analizi (DEA) uygulaması çerçevesinde, söz konusu düzenlemelerin rekabet üzerindeki etkilerinin detaylı biçimde incelenmesi çok önemli.

Kurum, yakın zamanda, bahsi geçen incelemenin hangi kriterlere dayalı olarak gerçekleştireceğine ilişkin Rekabet Değerlendirmesi Rehberi’ni yayınladı. Rehber’de, Kurum tarafından yapılacak incelemelerin, temelde OECD Araç Kiti’nde yer alan listeye dayalı olacağı dile getiriliyor. Bu liste 3 ana başlıktan oluşuyor.

  1. Listede ilk olarak yapılacak düzenlemelerin ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin sayısı ve konumu üzerindeki etkilerinin incelenmesi öngörülüyor. Bu kapsamda düzenleme ile piyasada bir teşebbüse ya da zümreye yasal tekel hakkı tanınıp tanınmadığı, teşebbüslerin piyasadaki faaliyetlerinin herhangi biçimde sınırlanıp sınırlanmadığı ve genel olarak piyasaya giriş ve çıkış engellerinin artıp artmadığı ele alınıyor.
  2. İkinci başlık altında ise düzenlemenin ilgili piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin rekabet gücü üzerindeki etkilerin değerlendirilmesi amaçlanıyor. Burada özellikle ilgili pazarda uzun zamandır var olan teşebbüslere, pazara yeni gire rakipleri karşısında avantaj sağlayacak düzenlemelere önem veriliyor.
  3. Rehber’de yer alan üçüncü ve son başlık altında ise, düzenlemenin ilgili piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin rekabet etme güdüsünü nasıl etkilediğinin analiz edilmesi planlanıyor. Böylece piyasalarda teşebbüs davranışından kaynaklı aksaklıkları daha olası kılacak düzenlemelerin mercek altına alınması hedefleniyor.

Rehber’de bu başlıklar bakımından sorun teşkil edebilecek bazı düzenleme örneklerine de yer veriliyor ve Kurum’un bu düzenlemelere ilişkin değerlendirmeleri sunuluyor. Ancak Rehber bu gibi düzenlemelerin hangi hallerde toplumsal refaha katkı sağlayabileceğine ilişkin bir açıklama getirmiyor. Oysa özellikle doğal tekel, bilgi asimetrisi ve dışsallık gibi sebepler dolayısıyla, yapısal ve kalıcı piyasa aksaklıklarının mevcut olduğu piyasaların, dışarıdan müdahale olmaksızın, toplumsal refah maksimizasyonunu sağlayamayacağı bir gerçek. Rekabetin istendiği gibi işleyemediği bu tip piyasalara, kalıcı piyasa aksaklıklarını gidermeye yönelik müdahaleler yapılması ise, bu müdahaleler Rehber’de yer alan başlıklarda değinilen sonuçlara yol açsa dahi, piyasayı daha etkin kılma ve nihai olarak tüketici refahını artırma potansiyeline sahip.

Bu sebeplerden ötürü, Kurum’un, düzenlemelerin ilgili piyasalardaki rekabetçi süreç üzerindeki etkilerini analiz ederken, “rekabetin, piyasa yapısından bağımsız olarak daima refah maksimizasyonuna yol açacağı” şeklinde bir varsayıma dayanmaması gerekiyor. Bunun yerine, düzenlemeden etkilenen pazarın yapısal özellikleri dikkatli bir biçimde ortaya konduktan sonra, söz konusu düzenleme ile getirilen sınırlamaların, ilgili pazardaki kalıcı piyasa aksaklıkları nedeniyle iktisadi açıdan meşrulaştırılmasının mümkün olup olmadığının değerlendirilmesi daha doğru bir yaklaşım olacaktır.

Hemen belirtmek gerekir ki, bahsettiğimiz bu analiz yöntemi Rehber’de açıkça yer almasa da, yer verilen bazı değerlendirmeler Kurum’un zımni olarak bu analizi gerçekleştirdiğine işaret ediyor. Ancak yine de, Rehber’de ilgili piyasanın yapısına ilişkin incelemelerin ne şekilde gerçekleştirileceği ve düzenlemelerin piyasanın yapısal özellikleri karşısında nasıl analiz edileceği hususu şeffaf ve objektif kriterlere bağlanırsa, Kurum tarafından yapılacak analizler daha doğru sonuçlara ulaşabilecektir.

Reklamlar