Elektrik enerjisi üretim kapasite projeksiyonu -1-

TEİAŞ, elektrik üretimi pazarına yönelik olarak büyük önem taşıyan “Türkiye Elektrik Enerjisi 5 Yıllık Üretim Kapasite Projeksiyonu” yayınladı. Gerek öngörüleri , gerekse geçmiş yıllarda elektrik üretimi pazarında yaşanan gelişmeleri inceleme şansını tek bir dokümanda bulabilmiş olmanın keyfini hep beraber yaşayalım. Ancak oku oku bitmedi dedirtmemek adına bu yazıyı iki parça halinde sunacağız. İlk parçada dünden bugüne yaşanan değişimleri, ikinci parçada ise bugünden yarına oluşturulan projeksiyonları bulabilirsiniz.

image001

Öncesinde, bu raporun Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından hazırlanan talep tahminleri esas alınarak piyasa katılımcıların yol göstermek amacıyla ve kanunun direktifiyle hazırlandığını belirtelim.

Son 10 yıllık (2003 – 2012) elektrik enerjisi tüketimi verilerini ve puant güç talebinin gelişimini incelediğimizde ortaya çıkan tablo şu şekilde:

Son on yılda ortalama %6,2’lik bir artış görülürken, 2009 öncesi ortalama tüketim artışı %6,9, 2009 sonrası ise %7,7 şeklinde. 2009 yılında yaşanan kırılımın (tüketimin -%2,12, puant talebinde -%2,02) ana sebebi olarak uluslararası ekonomik krizi göstermek yanlış olmayacaktır.

image002

Türkiye’nin elektrik üretimini incelediğimizde 2012 yılı için toplam 239.497 GWh üretim yapıldığı ortaya çıkıyor. Grafikte, devlet ve özel sektör santrallarının paylarının üretimdeki dağılımı görülebilir. %51 ile özel sektör termik santralleri üretimin büyük çoğunluğunu üstlenirken, kamu termik santralleri de %22’lik pay ile üretime katkı yapmış. Üretimin %73’ünün termik santraller tarafından gerçekleştirildiğini görüyoruz.

image003

2012 yılı için durum bu iken, son on yıl içinde yaşanan gelişime bakıldığında üretimin özel sektör santralları tarafına kaydığı görülebiliyor. Bu durum EÜAŞ santrallarının özelleştirilmesi süreci ile iç içe ve paralel bir seyir izlemekte ama bunun dışında kalan elektrik üretimi yatırımları da etkili.

 

Son on yılda toplam üretim ve tüketimin ilişkisine baktığımızda 2004’ten 2010’a kadar farklı düzeylerde tüketim miktarını aşan üretim yapılmışken, 2003, 2011 ve 2012’de tüketim miktarımız üretim miktarımızın üzerinde gerçekleşmiş. Özellikle 2012’de bu farkın diğer yıllara göre iyice arttığı görülebiliyor.

image004

Not: Eski Çevre ve Şehircilik Bakanı’nın yakın tarihli (22 Kasım 2013) “HES’lerle ufak dereleri mahvediyoruz. 10 megavattan az enerji üretecek HES’lere kesinlikle vermeyeceğiz. Bundan sonra bunun hesabını sorarsınız” sözlerini hatırlarsınız. Belge’nin ekinde sunulan Türkiye’nin santralları listesini görünce aklıma düştü, acaba kurulu gücü 10 MW’ın altında olan kaç tane hidroelektrik santralı var? Serbest Üretim Şirketlerinin toplam 242 hidroelektrik santralının 119’unun kurulu gücü 10 MW’ın altında, neredeyse yarısına tekabül ediyor… 36 işletme hakkı devri tipi hidroelektrik santralinin 27’si 10 MW’ın altında, 27’nin 19’u ise 1 MW’ın altında kurulu güce sahip. Yap işlet devret tipi hidroelektrik santrallarının 5’inin kurulu gücü 10 MW’ın altında. Bazıları eski, pek çoğu yepyeni, hepsi küçük dereleri mahvetmedi belki ama türlü çeşitli boylarda akarsuları (ve doğayı ve insanları). Peki ne için? Bu santralların güvenilir üretim kapasitesinin (GWh) Türkiye’nin 2012 toplam güvenilir üretim kapasitesine oranı %0,5 tüm hidroelektrik santrallarının toplam güvenilir üretim kapasitesine oranı ise %2,7 (halbuki toplam hidroelektrik santralların sayısının %42’si).

Reklamlar