Havayolları Birleşmesine İtiraz Var!

ABD Adalet Bakanlığı (Department of Justice-DoJ), ülkenin en önemli havayolu şirketlerinden olan US Airways[1] ve AmericanAirlines[2] şirketlerinin 11 milyar Dolar değerindeki birleşme kararına itiraz davası açtı. Geneli itibariyle tüketici refahının olumsuz anlamda etkileneceğine kesin gözüyle bakan DoJ tarafından özellikle tüketiciler açısından birleşmenin yüksek uçuş maliyetleri ve düşük hizmete yol açacağı ve piyasada rekabetin olumsuz etkileneceği ifade edildi. Tüketiciler için uçuş maliyetleri uçak bileti, bagaj fiyatı ve uçuş değişikliklerinde ödenen fiyatlar[3] olarak ortaya çıkarken, itiraz edilen birleşme gerçekleşmeden bile piyasada fiyatların arttığı gözlemlenmekte.

Peki tüketici için yükselen fiyatlar ve azalan hizmetler açısından US Airways ve AmericanAirlines birleşmesinin rolü ne derece öne çıkmaktadır?

BOS001903Bu sorunun cevabı piyasanın yapısı ile kolaylıkla açıklanabilir. Öncelikle bu iki şirket 1.000’den fazla uçuş rotasında (başa baş rekabet ettikleri rotalarda yıllık yaklaşık 2 Milyar Dolarlık bir gelir söz konusu) doğrudan rekabet etmektedirler. Zaten yeterince yoğunlaşmış olan ulusal uçuş rotalarında, bu birleşmenin gerçekleşmesi halinde dünyanın en büyük havayolu şirketi ortaya çıkacağı gibi ABD havayolu taşımacılığı piyasanın %80’den fazlasının dört havayolu şirketi tarafından kontrol edilmesi söz konusu olacaktır.

Bunlara ek olarak şirketler özelinde tüketici refahını arttırıcı olarak nitelenebilecek halihazırda ve ileriye dönük olarak ortaya çıkması beklenen uygulamaların da sona erecek ya da hiç gerçekleşmeyecek olması birleşmeye karşı olunmasındaki gerekçelerden. US Airways halihazırda uyguladığı özel indirimler ile piyasada oldukça önemli bir role sahip. AmericanAirlines’ın içinde bulunduğu durum ise oldukça ilginç. 2011 yılında iflas koruması altına alınan şirket iflas sonrası dönemi olarak nitelendirilebilecek gelecek yıllar için oldukça agresif bir büyüme planına sahip. Şirket piyasa tarihindeki en büyük uçak siparişini yakın zaman önce verdi ve DoJ’un gözünde bu agresif büyüme planı ve diğer şirketlerin buna kendi büyüme planları ile verecekleri cevap, piyasadaki rekabet açısından oldukça önemli ve gelecek vaadeden bir gelişme olarak not edilmekte.

DoJ’un bu birleşmeye karşı açtığı davanın gerekçeleri incelendiğinde; birleşmenin tüketiciler üzerindeki etkileri ve birleşmenin havayolu taşımacılığı pazarı üzerindeki etkileri öne çıkıyor. Ancak hemen belirtmek gerekir ki DoJ’un açıklamaları tüketici refahında yaşanabilecek azalma üzerinde yoğunlaşmakta ve hukuki sürecin devamında da bu eksen üzerinde durulacağı açık. Birleşme ve devralmaların değerlendirilmesinde, tüketici refahının incelenmesi Türkiye’de Rekabet Kurulu kararlarında pek görmediğimiz bir yaklaşım. Rekabet hukukunda tüketici için rekabet ve pazar için rekabet tartışması bir kenara bırakıldığında, tüketicinin doğrudan tehdit altında olduğu bu tür davalarda en azından tüketicinin korunması kaygısını gözlemlemek bir ihtiyaç. Türkiye’de verilen kararlarda alışık olmadığımız bu kaygının ABD’de 11 milyar Dolarlık bir birleşmenin itirazında birincil gerekçe olarak bulunuyor olması bizi düşündürüyor.


[1] US Airways 2012 yılında 50 milyon yolcuyu dünya çapında 200 noktaya uçurarak 13 milyar Dolar’lık gelir elde etti.

[2] AmericanAirlines 2012 yılında 80 milyon yolcuyu dünya çapında 250’den daha fazla noktaya uçurarak 24 milyar Dolar’lık gelir elde etti.

[3] ABD ulusal havayolu şirketleri 2012’de bagaj fiyatı ve uçuş değişikliklerinden toplam 6 milyar Dolar’lık bir gelir elde etmiştir.

Reklamlar