İlaç Şirketlerine Soruşturma

Belki arasıra haberlerden okursunuz, belki de işiniz gereği siz de şikayet eder söylenirsiniz. “Şu şu ilaçların patenti alındı, hala bekliyoruz, hastalara ulaşamıyoruz.”

Jenerik ilaçların tıbbi yeniliklerin desteklenmesi ve sürdürülebilirliğin sağlanabilmesi bakımından önemi ortada. Jenerik ilaç kullanımının artması da, ilaç piyasasında rekabetin artması demektir. Bu ise inovasyonu kamçılar, hasta tedavisinin yolunu diğerlerine de açar.  Bu bakımdan,  patent süresinin dolmasının ardından jenerik ilaçların derhal pazara girmesi, toplum için elzemdir.

Hatırlarsanız Avrupa Eşdeğer İlaç Birliği’nin de 2008 yılında, bu atağa yönelik her çelmenin önüne geçilmesi gerektiği yönünde görüş belirtmişti; Birliğe göre patent uygulaması, yeniliği, dağıtımın yaygınlaştırılması ve teknolojinin etkin şekilde gelişmesi amaçlanırken, bir yandan da girişimcilerin belli bir süreliğine patentin sağladığı korumadan faydalanarak rakip yeniliklerin önüne geçilmesine odaklanabiliyor. Öyle ki, patent bağı süresi dolana veya ihlal edilmediğine, geçersiz ya da uygulanamaz olduğuna karar verilinceye dek, eşdeğer bir ilacın ruhsatlandırılmasını, fiyatlandırılmasını ve geri ödeme listesine girmesini engelleyici bir düzenleme haline gelebiliyor.

Bu cümleler neden önemli? Çünkü bu süreç gerek Avrupa uygulamasının mehaz niteliği gerekse de Avrupa Birliği’ne üyelik müzakereleri ve globalleşen şirketler bakımından Türkiye’yi yakından ilgilendiriyor. Nitekim Avrupa Komisyonu, benzer sebeple ilaç şirketlerinin kapısını çoktan art arda soruşturmalarla çaldı bile. İddialara göre, bu şirketlerden Servier, perindopril jeneriğinin piyasaya girişini engellemek amacıyla patent düzenlemesi anlaşmalarına imza atmakta ve pazardaki münhasırlığını sağlamlaştırma amacında. Ayrıca şirketin stratejisi de rakiplerin kilit teknolojilerini ele geçirmek ve jenerik ilaçların girişini bu yönüyle de engellemek yönünde.

Komisyon’un araştırması Servier ile kısıtlı değil. Lundbeck ve diğer bazı rakip şirketlerin kendi rakiplerine belli bir ücret verip antidepresan citalopram’ın jeneriğinin pazara girişini geciktirdiği de iddialar arasında (Verdiğim örnekler Avrupa’ya yoğunlaşsa da uygulama bunlarla sınırlı değil. Amerikan Mahkemesi de yakın bir tarihte alınan Louisiana Wholesale Drug Co. kararıyla, patent sahipleri tarafından jenerik rakiplerle yapılan anlaşmalara ilişkin karar almıştı).

Ar-Ge maliyetlerinin azımsanamayacak ölçüsü de dikkate alındığında ilaç sektöründe patent korumasının gerekli olup olmadığı konusunda şüpheler olabilir. Genelde orijinal veya jenerik ilaççılar patent korumasını hukuki sistemin temel taşı olarak görmekte ve inovasyon için önemli bir teşvik olarak değerlendirmektedir. Buna göre patentin tam ortasındaki o inovasyon, tekel hakkının tanınmasını da garanti etmek durumundadır. Ancak uluslararası uygulamaların ortak görüşü şudur ki; bu hakkın gereğinden fazla uzatılması ve kötüye kullanılmasının önüne geçmek kuraldır. Aksi halde, jenerik ilaç pazarına giriş engeli yaratılmış olacaktır.

Reklamlar